Waarom een commonplace book zo goed werkt voor schrijven en storytelling
Veel mensen zoeken naar onderwerpen om over te schrijven. Waar haal je ideeën vandaan. Wat moet je delen.
Wanneer is iets interessant genoeg voor een blog, een verhaal of een boek.
Wat daarbij vaak wordt vergeten, is dat verhalen zelden beginnen bij een onderwerp. Ze beginnen eerder. Bij aandacht.
Bij iets dat blijft hangen.
Een detail uit een documentaire.
Een zin uit een interview.
Een beeld, een symbool, een gedachte die zich niet laat afronden.
Dat zijn geen verhalen op zich, maar ze zijn wel de grond waaruit verhalen ontstaan.
Verhalen beginnen niet bij structuur
In mijn blogs over storytelling schreef ik al dat een verhaal begint bij iemand die iets wil. Of preciezer: bij iemand die voelt dat er iets schuurt, ontbreekt of in beweging wil komen. Dat moment vóór het weten. Vóór de oplossing.
Dat geldt niet alleen voor de lezer, maar ook voor de schrijver.
Goede blogs, verhalen of romans ontstaan zelden omdat iemand besluit: ik ga nu een verhaal maken. Ze ontstaan omdat er al langere tijd iets meeloopt. Losse observaties, terugkerende vragen, thema’s die zich steeds opnieuw aandienen.
Het probleem is alleen dat die fase vaak onzichtbaar is, zeker in een digitale wereld.
Waar laat je wat je nog niet gebruikt?
We lezen, kijken en luisteren veel. Interviews op YouTube, documentaires, gesprekken, lessen. Vaak van lange duur.
En toch is het meestal maar één klein fragment dat echt blijft hangen.
Dat ene moment verdwijnt nu vaak in:
- een afspeellijst
- een lange chat
- een document zonder context
- of gewoon uit beeld
En daarmee verdwijnt ook het begin van een verhaal. Niet omdat het niet waardevol was, maar omdat er geen plek voor was.
Het commonplace book als tussenlaag
Een commonplace book is geen schrijfmethode en geen productiviteitssysteem. Het is een tussenlaag. Een plek waar je verzamelt wat je aandacht trekt, zonder dat het meteen iets hoeft te worden.
Zinnen, observaties, beelden, vragen. Onderwerpen die niets met elkaar te maken hoeven te hebben, behalve dat ze jou raken.
Juist doordat je niets hoeft te ordenen of toe te passen, ontstaat er ruimte. En die ruimte is essentieel voor storytelling. Verhalen ontstaan niet uit planning, maar uit samenhang die je pas later herkent.
Van losse notities naar samenhang
Als je regelmatig terugbladert in zo’n boek, gebeurt er iets interessants. Patronen worden zichtbaar, thema’s keren terug, vragen blijken groter dan één moment. Niet omdat je ze zo bedacht had, maar omdat ze zich al die tijd hebben opgebouwd. En dan ontstaat vanzelf de vraag: hier zit iets. Wat wil dit zeggen? Op dat moment verschuift het van observatie naar verhaal.
Voor blogs betekent dat dat onderwerpen zich vanzelf aandienen. Je hoeft ze niet te verzinnen, je herkent ze. Voor verhalen of romans betekent het dat sfeer, symboliek en richting er vaak al zijn, nog voordat er personages of plot zijn.
Storytelling vóór het vertellen
Goede storytelling begint zelden bij techniek. Het begint bij aandacht, bij het waarnemen van wat zich aandient nog voordat het een verhaal wordt.
Een commonplace book ondersteunt precies dat proces. Het helpt je om niet alles te willen begrijpen, niet alles meteen te gebruiken, niet te schrijven vanuit strategie.
Maar vanuit aanwezigheid. Je schrijft later beter, omdat je eerder beter hebt gekeken.
Niet alles hoeft een verhaal te worden
Belangrijk is ook dit: niet alles wat je noteert, wordt ooit een blog of verhaal. En dat hoeft ook niet.
Het boek is geen voorraadkast voor content. Het is een ruimte voor nieuwsgierigheid. Juist omdat er geen verplichting is, blijft het levend. En juist daardoor ontstaan de verhalen die wel geschreven willen worden.
Schrijven als gevolg, niet als startpunt
In een tijd waarin veel mensen actief zoeken naar zichtbaarheid, onderwerpen en formats, is dit een andere benadering.
Niet beginnen bij: wat ga ik vertellen
Maar bij: waar blijf ik bij stilstaan
Niet schrijven om iets te brengen
Maar schrijven omdat iets al lang met je meeloopt
Een commonplace book maakt dat proces zichtbaar. Tastbaar. En rustiger.
Verhalen hoeven niet bedacht te worden. Ze willen alleen opgemerkt worden.