Onlangs kwam ik een term tegen die ik nog niet kende: commonplace book.
Niet in een boek, maar via YouTube. In video’s over journalling, schrijven, artbooks en travel journals. En hoe langer ik keek, hoe meer ik dacht: dit is precies wat ik al doe, maar dan zonder naam.
Een commonplace book is geen dagboek. Je schrijft er niet in wat je dag was of hoe je je voelde. Het is een plek om observaties, ideeën en fragmenten te verzamelen. Dingen die je aandacht trekken, zonder dat ze meteen ergens toe moeten leiden. Een zin uit een interview. Een detail uit een documentaire. Een vraag die blijft hangen.
Wat me raakte, was niet zozeer de vorm, maar de manier van omgaan met informatie. Niet alles bewaren. Niet alles terug willen vinden. Maar bewust kiezen wat je meeneemt, en dat loskoppelen van het scherm waar het vandaan kwam.
Ik kijk veel YouTube. Documentaires, gesprekken, lessen. Soms van anderhalf of twee uur. Maar vaak is het maar één moment dat echt blijft hangen. Eén observatie. Eén gedachte die iets openzet. Die video bewaar ik dan, maar ik weet eigenlijk al dat ik hem nooit meer helemaal ga terugkijken. En toch wil ik dat ene detail niet kwijt.
Digitaal opslaan werkt daar slecht voor. Afspeellijsten worden onoverzichtelijk. Chats raken te lang. Documenten blijven abstract. En ondertussen zit je alweer achter een scherm.
Het idee van een fysiek boek, waarin je die losse observaties noteert, voelt als een ander ritme. Trager. Aandachtiger. Niet gericht op produceren of structureren, maar op bewaren wat voor jóu betekenis heeft. Zonder systeem, zonder algoritme, zonder zoekfunctie.
Een commonplace book is geen notitieblok voor van alles en nog wat. Geen agenda, geen to-do-lijst, geen plek voor telefoonnummers of losse krabbels die weer verdwijnen. Juist het tegenovergestelde. Het is een boek voor uiteenlopende onderwerpen die niets met elkaar hóeven te maken, behalve dat ze jouw aandacht hebben getrokken. Kunst, natuur, geschiedenis, zinnen, vragen. Niet netjes gesorteerd, maar wel bewust gekozen.
Misschien is dat ook waarom het nu weer opduikt. Niet als nostalgie, maar als tegenbeweging. Voor mensen die niet alles willen consumeren of volgen, maar wel willen blijven kijken, denken en verbinden. Die nieuwsgierig zijn, maar niet alles willen vastleggen in de cloud.
Voor mij voelt het als een logisch vervolg op hoe ik al leer en ontdek. Een plek voor vragen zonder antwoord. Voor details die blijven hangen. Voor kennis die niet af hoeft te zijn.
Niet om slimmer te worden. Maar om aandachtig te blijven.